عشق فراتر از محدودیت ها: سام دیگان برای سینمای افراط به کارگردانی Żuławski

سام دیگان مورخ سینما و سردبیر انقلاب در 35 میلی متر، و نویسنده کتاب جدید افراط هیستریک و خلسه غیرانسانی: سینمای آندرژ ژولاووسکی. او همچنین تهیهکننده ویژگیهای ویژه شرکت مستقل ذخیرهسازی فیلم Vinegar Syndrome، مفسر مکرر و میزبان پادکست Eros + Massacre است.
جدیدترین اثر دیگان به بررسی آثار این کارگردان بزرگ لهستانی می پردازد. با بررسی ارجاعات و زمینههای سیاسی بیشمار فیلمهای ژولافسکی، به درونمایههای پشت کار ژولاووسکی میپردازد.
سام برای گفتوگو با من برای گفتوگو درباره این موضوعات پیچیده همراه شد: سیاست ژولاووسکی، مرز بین زنستیزی و فمینیسم در فیلمهایی که شخصیتهای زن پیچیده را به نمایش میگذارند، و اینکه چگونه احساسات بیش از حد میتواند به ما در عبور از مرزهای جنسیتی کمک کند.
این مصاحبه برای طولانی بودن و وضوح ویرایش شده است.
اشلی هاتزنبیچلر
قبل از اینکه خیلی وارد گفتگو شویم، فکر می کنم مهم است که برخی از تعاریف کاری را تنظیم کنیم. کتاب عنوان بسیار خوبی دارد. همانطور که روی این فیلم ها و زنان مختلف در آن کار می کردید، تعاریف کاری شما از هیستری و خلسه چه بود؟
سام دیگان
برای من، وقتی صحبت به طور خاص به ژولاوسکی میشود، تمایل دارم هیستری را کمتر جنسیتی ببینم، زیرا او شخصیتهای مرد هیستریک زیادی دارد. با داشتن سابقه تحصیلی، هیستری کلمه ای است که من با دقت استفاده می کنم. زیرا، به خصوص اگر در مورد چیزی مربوط به فروید یا روانشناسی فرویدی و بسیاری از نظریه های ادبی مبتنی بر آن صحبت می کنید، هیستری می تواند به معنای چیزهای بسیار خاصی باشد.
و به همین دلیل ژولوسکی از واژهای که در کارش استفاده میشود خوشش نمیآید، اما او مردی است که با افراطهای عاطفی سروکار دارد، و من فکر میکنم او از این سنت شاید بیشتر از ادبیات و تئاتر میآید تا از سینما، جایی که اگر هر یک از فیلمهای او را تماشا کنید، میدانید که فیلمهای واقعگرایانه نیستند. این شخصیت ها قرار نیست انسان باشند. آنها نمادین هستند.
از آنجایی که اجراها بسیار باورنکردنی هستند و روشی که او شخصیتها را مینویسد و شما را در طرحهای اغلب نامفهوم و دیالوگهای دشوار به جایی میبرد که واقعاً از نظر عاطفی با این شخصیتها ارتباط برقرار میکنید، به راحتی میتوان آنها را با افراد واقعی اشتباه گرفت. اما برای او این ایده هیستری در مورد رهبری با احساسات است. احساسات بسیار بزرگ و طاقت فرسایی که بیشتر شبیه نیروهای طبیعت هستند تا شرایط اجتماعی برای ابراز احساسات، به خصوص وقتی صحبت از چیزهایی مانند درد و رنج و احساسات عمیقی است که ممکن است نسبت به افراد دیگر داشته باشیم. و من فکر میکنم بخشی از چیزی که فیلمهای او را بسیار قدرتمند میکند، این ایده است که بیش از حد عاطفی در قلب همه روابط بین شخصیتها قرار دارد، خواه سمی، دردناک، توهینآمیز یا متعالیتر، مانند ایده خلسه.
برای ژولوسکی، تجربه واقعی عشق – و منظورم عشق اروتیک نیست – منظورم این است که تجربه عشق در یک مفهوم بسیار گسترده شبیه به خلسه است، اما چیزی است که در چارچوب جامعه متعارف نمی گنجد. مثلاً چون خیلی بزرگ است جایی برای آن نیست. بیش از حد متعالی است. این شما را از خودتان و نگرانیهایتان در مورد منیت و چیزهایی مانند نقشهای جنسیتی و نقشهایی که بر اساس کلاس و اهل کجا هستید خارج میکند. منظورم این است که او همه این شخصیتهای خارجی را دارد، که به معنای واقعی کلمه مهاجر در یک کشور یا شهر جدید هستند، که به نظر نمیرسد مناسب باشند.
بنابراین این دو قطب متضاد – این ایده هیستری و همچنین خلسه – من فکر می کنم از طریق کاوش های واقعاً ظریف او در مورد دین و معنویت، اغلب با هم همپوشانی دارند زیرا این چیزها هستند که شما را از خودتان خارج می کنند.
بنابراین عنوان من کمی گستاخانه است زیرا Hysterical Excess نام مجموعه فیلمی بود که آنها در آکادمی موسیقی بروکلین ساختند که واقعا ژولاوسکی را ناراحت کرد. او نمیخواست این عنوان باشد، اما من واقعاً فکر میکنم که از جهاتی مناسب است، زیرا اگرچه او به هیستری با این عبارات جنسیتی معمولی نگاه نمیکند، او تصاویر شگفتانگیزی از شخصیتهای زن دارد و نشان میدهد که چگونه رنج میبرند زیرا مجبور هستند یا از آنها انتظار میرود که احساسات خود را سرکوب کنند و مهار کنند. شما این شخصیتهای زودپز را دارید که این احساسات بزرگتر و پیچیدهتر میشوند و در نهایت منفجر میشوند.
اشلی هاتزنبیچلر
اگر به طور خاص در مورد این احساسات بزرگ در مورد زنان و این تجلی فیزیکی که به زنان اجازه میدهد تا مرزهای فراتر از ساختارهای زنانگی را پشت سر بگذارند، صحبت میکنیم، کتاب شما کار بسیار خوبی در تجزیه و قاببندی این واقعیت انجام میدهد. و من فکر میکنم که این احتمالاً در مورد طرف مقابل فشار دادن مرزهای مردانگی از طریق آن احساسات مفرط نیز صادق است. و معمول است که مردم فیلمهایی را که زنان بیش از حد در آن حضور دارند را حذف میکنند و به نوعی آنها را به استثمار صرف تقلیل میدهند.
آیا میتوانید این ایده را در مورد فشار دادن مرزهای جنسیتی از طریق این نوع نقشها گسترش دهید و چه چیزی باعث میشود آن را از بهرهبرداری بالقوه به چیزی که در واقع نقد و تفسیری گستردهتر درباره جنسیت است، تغییر دهید؟
سام دیگان
در اینجا چند نکته مهم وجود دارد. یکی این است که او واقعاً تحت تأثیر تکنیکهای شمنیستی و این ایده بود که شما میخواهید این تجربه هیجانانگیز را داشته باشید که شما را فراتر از وضعیت فعلیتان سوق دهد. او بازیگران را تشویق کرد تا از خود بیرون بروند. فکر میکنم به همین دلیل است که او میتواند این بازیهای فیزیکی، بسیار سخت و غیرمتعارف را از بازیگران شگفتانگیز دریافت کند. یکی از نقاط قوت او انتخاب بازیگران، همکاری و کارگردانی بازیگران به ویژه زنان است.
من حدود یک دهه پیش شروع به نوشتن درباره فیلمهای او کردم و آن مقالات اولیه منجر به کتاب شد. بخشی از دلایلی که من شروع به نوشتن آنها کردم این بود که از یک طرف فیلمهای او واقعاً دشوار و چالشبرانگیز هستند، بنابراین نوشتن راه من برای درک هنر او یا تلاش برای کشف آن بود، اما همچنین احساس میکردم باید از او دفاع کنم زیرا نقدهای تنبل زیادی را دیدم، “اوه، خب، این فقط زن ستیزان هستند.” فقط به این دلیل که چیزی خارج از نقشهای جنسیتی مرسوم و خارج از نقشهای سنتی است، به این معنی نیست که بد یا اشتباه است. این اغلب به معنای انتقاد از چیزی است که باعث ناراحتی شما می شود.
چیزی که واقعاً مرا به سمت او جذب کرد این است که او فقط این بازی های فیزیکی را برای زنان دارد به گونه ای که به ندرت از بازیگران زن خواسته می شود.
سینمای جریان اصلی، به خصوص درام، رمانس، کمدی، برای من واقعاً ناامید کننده بود، زیرا این حس وجود دارد، به خصوص در بسیاری از فیلم های جریان اصلی دهه های 70، 80، 90، که از شخصیت های زن انتظار می رود مهربان، مؤدب و زیبا باشند و همه چیزهایی که من با بزرگ شدن آنها را شناسایی نکردم. او زنان زیبایی خیره کننده ای را که بسیاری از آنها به خاطر نقش های پر زرق و برق و زیبایی شهرت دارند، انتخاب می کند و لباس هایی را به آنها می پوشاند که عمدتاً غیرجنسی هستند. آنها اغلب پر زرق و برق یا ظریف نیستند. آنها معمولا ناراحت کننده هستند.
وقتی به لباس های ایزابل آجانی فکر می کنید تملک، او به هیچ وجه جنسی نمی شود. او این لباس غیررسمی خانهدار را میپوشد و در مواقعی جذاب به نظر میرسد، زیرا او ایزابل آجانی است. اما او اغلب این کارها را زمانی انجام می دهد که زنان گریه می کنند. صورتشان پوزه است، بزاق زیاد است، استفراغ دارد. شخصیتهای زنی هستند که آرایش نمیکنند، یا حداقل آرایش چشم زیادی ندارند، یا چیزهایی که ما با زیبایی زنانه در مد و سینما مرتبط میکنیم.
ج مهمترین چیز: عشق، رومی اشنایدر بازیگر واقعاً با آن دست و پنجه نرم کرد زیرا 30 ساله بود و احساس می کرد کارش به پایان رسیده است. او از حدود 12 یا 13 سالگی پیرتر شده و بازیگری می کند. هویت او به این حس زیبایی و زرق و برق گره خورده بود، بنابراین وقتی او نقش نادین را بازی می کند، اغلب پف کرده و خسته و فرسوده از زندگی و مردان زندگی اش به نظر می رسد. چنین چیزی به نظر من فمینیست است، یا حداقل قطعاً زن ستیز نیست. او نقشهای جنسیتی را بررسی میکند، نه تنها از زنان انتظار میرود که چگونه رفتار کنند، بلکه از ما نیز چگونه انتظار میرود، و تقریباً در همه فیلمهایش این کار را انجام میدهد.
همچنین، شیوه ای که او این شخصیت های زن را انتخاب می کند، برخلاف بسیاری از مردان اطرافشان، برای من ذاتاً زن ستیزانه نیست. بسیاری از شخصیتهای مرد او عوضیهای کوچک هستند و مثل یک موضوع تکراری است. آنها منفعل هستند و در گوشه ای نشسته اند و منتظرند شخص دیگری مشکل را حل کند. و در حالی که اگر این اتفاق بیفتد، شخصیتهای زن او گاهی به عنوان قربانی به تصویر کشیده میشوند، معمولاً شخصیتی فرعی است که قرار است نماد چیزی باشد. آنها به ندرت نقش اول یا شخصیت اصلی را تشکیل می دهند. بنابراین او تعدادی از پیچیده ترین زنان را در تمام سینمای اروپا، شاید در تمام سینما، دوره دارد.
اشلی هاتزنبیچلر
او مشخصاً پس از جنگ جهانی دوم در اروپا بود، در یک زمان بسیار پرتنش به ویژه در لهستان، و فیلم هایی می ساخت که نشان دهنده درد و رنج بود، و حرفه او زمان قابل توجهی را در بر گرفت، بنابراین شما آن طیف سیاسی و شرایط متفاوت او را در همه جا می بینید. پس آیا در جریان این کار متوجه شدید که رنج و سیاست در فیلمهای او در هم تنیده شده است؟ آیا پیشرفتی وجود داشت که مشخص شد؟
سام دیگان
او به عنوان کارگردان رابطه بسیار جالبی با سیاست دارد. من معتقدم که اینطور است تملک نظر بدهید جایی که او در مورد این ایده برای ترک لهستان به دلیل سانسور و مطمئناً نوع کمونیسمی که در دهه 1970 تحت آن زندگی می کرد صحبت می کند. این کمونیسم واقعی نبود. اغلب کاملا توتالیتر بود و سانسور کمتر و کمتر می شد. از او حمایت شد زیرا پدرش دیپلمات بود. پدرش قهرمان مقاومت لهستان در طول جنگ جهانی دوم به حساب می آمد.
بنابراین فکر میکنم ژولافسکی بیشتر به ظلم و ستم میپردازد تا جنبشهای سیاسی خاص. او به طور خاص ضد کمونیست یا حتی ضد کمونیسم لهستانی به نظر نمی رسید. او مخالف ظلم و سانسور بود. من بیشتر به سمت فیلمسازان چپ و کسانی که با سیاست و انقلاب رادیکال سر و کار دارند جذب می شوم که ژولاوسکی اینطور نیست. اما او چیزی گفت که همیشه به من چسبیده است. شخصی از او پرسید چه حسی دارد که در اروپای غربی فیلم بسازید، جایی که مجبور نیستید با آن نوع سانسور دست و پنجه نرم کنید. نگرش او این بود: “اگر فکر نمی کنید مجبورید با سانسور در اروپای غربی مقابله کنید، چیزها را به وضوح نمی بینید. شما با سانسور سرمایه داری سر و کار دارید.” این بدان معناست که اگر سعی میکنید فیلمهایی بسازید که هیچکس از شما نمیخواهد، درباره موضوعی که مردم نمیخواهند شما آن را بررسی کنید، بودجه دریافت نمیکنید و نمیتوانید فیلم را بسازید.
این ایده که شباهتی یک به یک بین سانسور توتالیتر واقعی و سانسور دلار وجود دارد برای من گیج کننده بود. شما آن را به شدت در فیلمهای او میبینید: اینکه اقتصاد و طبقه مستقیماً به رنج منجر میشوند. اگرچه نمی توان او را یک مدیر سیاسی جناح راست یا چپ خطاب کرد، او تنها زمانی از سیاست چپ انتقاد می کند که فکر می کند رادیکال های چپ باعث خشونت و رنج بیشتر می شوند.
بنابراین وقتی او فیلم می سازد مانند La Femme Publique و لمور براک در دهه 1980، بسیاری از آنها به طور مستقیم یا غیرمستقیم با نوع تروریسم سیاسی که در آن زمان در جریان بود، سروکار داشتند.
او بیشتر به کاوش در علل مختلف سرکوب اجتماعی علاقه مند است تا برنامه های سیاسی خاص، که کاملاً غیرعادی است. گویی نیازی به جانبداری احساس نمی کند. برای او ظلم فقط ظلم است.
اشلی هاتزنبیچلر
به نوعی، تحلیل هنر گذشته آسانتر است، زیرا شما زمینه کاملی را دارید – شما این نقل قولها را از او دارید، زمینه کامل هر آنچه را که از نظر سیاسی در جریان است، جایی که او فیلمها را ساخته است، و فاصلهای برای کشف مضامین و نحوه انطباق آنها دارید، و امیدوارم یک عمر کار هنرمند را بررسی کنید. اما این نیز یک چالش است، به خصوص زمانی که هنرمندان تبعید شده اند، با سانسور آشکار آثاری که قبلا ساخته اند مواجه شده اند، یا با سانسوری مواجه شده اند که مانع از ساخت اثر مورد نظرشان شده است.
برای شما چالش برانگیزترین بخش انجام تحقیق و ایجاد این کتاب چه بود؟
سام دیگان
فکر میکنم چالشبرانگیزترین بخش، تعداد بسیار زیاد مراجع است. همانطور که گفتم، ژولاووسکی پسر یک دیپلمات بود. او با صحبت کردن به چندین زبان بزرگ شد. او می توانست به چند زبان روان بخواند. وقتی از داستایفسکی اقتباس میکند، داستایوفسکی ترجمه شده به لهستانی را نمیخواند. روسی بلد است. او زمینه های فرهنگی را می شناسد. و او به قدری فوقالعاده خوب خوانده شده بود و تحت تأثیر هنر، موسیقی کلاسیک، اپرا، تئاتر قرار گرفته بود، که گاهی اوقات فیلمهایش، وقتی برای اولین بار آنها را تماشا میکنید، نامفهوم به نظر میرسند، اما هر چه بیشتر آنها را تماشا میکنید و شروع به درک مضامین، ریتم، نحوه استفاده او از زبان میکنید، شروع به انتخاب ارجاعات نیز میکنید. هر چه ارجاعات بیشتر برای شما واضح باشد، فیلم های او حس بیشتری دارند و کمتر انتزاعی به نظر می رسند. اما تعداد آنها بسیار زیاد است که بسیار دشوار بود.
من از آن دسته افرادی هستم که دوست دارم کتاب بنویسم. اگر در دنیایی زندگی میکردیم که میتوانستم این کار را تمام وقت انجام دهم و مردم آنقدر به کتابهای فیلم مبهم اهمیت میدادند تا از این طریق امرار معاش کنند، این کاری بود که انجام میدادم. اما من نمی خواهم برای 60 سال فقط یک کتاب بنویسم که یک میلیون جلد است. بنابراین مجبور شدم موضوعات اصلی و نقاط مرجعی را که میخواستم روی آنها تمرکز کنم، محدود کنم، اما تعداد زیادی وجود دارد.
او یک نویسنده مشترک است لمور براک با مردی به نام اتین رودا ژیل، نویسنده ای علاقه مند به سیاست های رادیکال. او در این دوره، در دهههای 90 و 2000، آهنگهای پاپ بسیاری نوشت، بهویژه برای نوازندگان آوانگارد فرانسوی و خوانندگان پاپ. بنابراین دیالوگ پر از ارجاعاتی است که من حتی نتوانستم به آنها دست بزنم زیرا وقت نداشتم.
بخشی از دلیلی که من فیلمهای او را دوست دارم این است که آنها مانند پازلهای کوچکی هستند که مدام آنها را باز میکنید و میتوانید به تماشای آن ادامه دهید و چیزهای بیشتری پیدا کنید.
اشلی هاتزنبیچلر
آیا اثر هنری ای بود که به خاطر این شغل به آن برخورد کردید که بیشتر به شما چسبید؟
سام دیگان
او یک فیلم بعدی به نام دارد وفاداری که اغلب دیده نمی شود یا در مورد آن صحبت نمی شود. این آخرین فیلمی است که او با سوفی مارسئو که شریک قدیمی او بود ساخته است. آنها چندین فیلم با هم ساختند و در حالی که رابطه آنها در حال پایان بود فیلم را ساختند. این تا حدی اقتباسی از این رمان فرانسوی قرن هفدهم به نام است پرنسس د کلوز. من با رمان آشنا بودم، اما بیشتر به صورت گذرا، زیرا من یک رشته زبان انگلیسی هستم و حدود 900 بار به مدرسه رفته ام (اگر رایگان بود، من هنوز آنجا بودم). اما این رمانی بود که هرگز با آن ارتباط برقرار نکردم. اما من نگاه می کنم وفاداری درک کاملاً متفاوتی از آن به من داد، به ویژه اینکه چگونه میتوان این رمان فرانسوی مدرن اولیه را درباره زندگی درباری گرفت و نشان داد که چگونه رفتارهای دادگاهی احساسات و توانایی افراد را برای پیروی از خواستههایشان، پیروی از آنچه شبیه عشق واقعی است، محدود میکند.
رمان همه چیز درباره عشق در مقابل وظیفه است. اما او آن را به گونه ای قانع کننده به روز می کند که به نظر می رسد مربوط به آنچه اکنون مردم می گذرانند – آیا انتخاب دیوانه وار انجام می دهید و قلب خود را دنبال می کنید، حتی اگر کمی زندگی شما را منفجر کند؟ آیا آنچه را که امن، متعارف و آشناست قبول دارید؟
ج وفاداریاو همچنین اشارات زیادی به W.H. اودن، یک شاعر دگرباش انگلیسی که من کاملا دوستش دارم. و با اینکه قبل از دیدن فیلم و قبل از نوشتن فصل، از طرفداران پر و پا قرص کارهای اودن بودم، اما او راهی برای زنده کردن شعر اودن دارد و بسیاری از این اشعار را در روابط بسیار پیچیده با این شخصیتها به کار میبرد، به گونهای که احساس میشود شعرها میتوانستند برای فیلم نوشته شوند، زمانی که آنها در دهههای 40 و 50 سروده شدند. و آنها را این مرد همجنسباز مسنتر درباره رابطهاش با شاعری مشتاق در اواخر نوجوانی و اوایل دهه 20، که او را همسرش میدانست، نوشته است. بسیاری از این اشعار شرح میدهند که آودن با مسئولیتهای عاشقانهاش دست و پنجه نرم میکند و معنای تعهد و وفاداری در زمانی که نمیتوانستید یک رابطه متعارف داشته باشید – و او در آن زمان تا آنجا که میتوانست آشکارا همجنسگرا بود. اما Żuławski همه اینها را می گیرد و آن را در روایتی کاملاً متفاوت با شخصیت هایی قرار می دهد که شبیه به Auden نیستند… و هنوز هم عالی کلیک می کند.
او راهی برای گرفتن منبع ادبی و زنده کردن آن دارد و جنبه متفاوتی از آن را به شما نشان می دهد. او تقریباً هیچوقت اقتباس مستقیم انجام نمیدهد، اما هیچ فیلمساز دیگری نمیشناسم که بتواند چیزی را که در حال اقتباس کردن هستند، تغییر دهد تا در ظاهر اصلاً یکسان به نظر نرسد، اما اگر با منبع آشنایی داشته باشید، مثل این است که آن را به شکلی کاملاً متفاوت درک میکنید.
اشلی هاتزنبیچلر
برای افرادی که ممکن است این کتاب را می خوانند یا این مصاحبه را می خوانند و با آثار او آشنا نیستند، چه چیزی را به عنوان نقطه شروع توصیه می کنید؟
سام دیگان
در اینجا دو پاسخ وجود دارد. اگر از طرفداران فیلم های ترسناک یا سینمای کالت هستید، فکر می کنم تملک نقطه شروع آشکار است و مطمئنا شما را با تعدادی از موضوعات کلیدی او مانند افراط عاطفی، روابط سمی و مثلث های عشق آشنا می کند. اما از برخی جهات این مقدمه عالی نیست زیرا او فیلم های ترسناک زیادی بازی نکرده است. او دو یا سه فیلم دیگر ساخت که میتوان آنها را فیلمهای کالتی نزدیک به ترسناک تصور کرد شیطان و سامانکا.
یک نقطه شروع ایده آل تر می تواند باشد مهمترین چیز: عشقکه ساختار روایی بسیار متعارف تری دارد. این اساساً یک مثلث عشقی است که این بازیگر را درگیر می کند تا از فیلم های استثمار جنسی خارج شود و برای خود در تئاتر حرفه ای بسازد. و او واقعاً، واقعاً مبارزه می کند، بنابراین بیشتر یک ملودرام است. ممکن است برای افرادی که فیلم های ترسناک یا فیلم های سورئال زیادی تماشا نمی کنند راحت تر باشد.
آخرین چیزی که میگویم این است که فکر میکنم بهتر است با ژولوسکی با ذهنی باز برخورد شود. شما باید کنجکاو باشید. فیلم های او را با کمترین انتظارات ممکن تماشا کنید و برای یک ماجراجویی، تجربه ای متحول کننده آماده باشید.
این دستور وجود دارد تملک که من واقعاً دوستش دارم: “عشق به افق های کاملاً ناشناخته باز می شود.” این به نوعی موضوع کلیدی کار اوست. این حتی در مورد هیستری یا افراط عاطفی نیست. این است که تجربه عمیقاً دگرگونکننده عشق شما را به مکانهایی میبرد که هرگز تصورش را هم نمیکردید. تماشای فیلم های او همینطور است.

مستندات
افراط هیستریک و خلسه غیرانسانی
توسط سام دیگان
کتاب های چسبناک
ارسال شده در 12 اکتبر 2026




