روزالیند بلبن
نقد کتاب نیویورک (17.95 دلار)
اثر جولیا لورل مولر
در سه سال گذشته شاهد انتشار مجدد سه رمان از نویسنده انگلیسی روزالیند بلبن بودیم که در ابتدا بین سال‌های 1974 تا 1989 منتشر شد. نوزده سال از آخرین کتاب او می‌گذرد. اسب های ما در مصر (چاتو و ویندوس، 2007)، برنده جایزه جیمز تیت بلک، چه دلیلی برای این موج تجدید علاقه ایجاد می کند؟ شاید جذابیت جدیدی را در شیوه‌ای که این نویسنده کاملاً عجیب و غریب – به طور بالقوه برای همه، قطعاً نه برای همه – به خوانندگان در برخی از نامناسب‌ترین بخش‌های زبان احساس می‌کند، نشان می‌دهد. در این عصر الگوریتم ها و مدل های زبان بزرگ، صدای بلبن سرسختانه کوچک، کشیده و غیرقابل هضم است.
ویرایش جدید زیبایی اشکالی ندارد؟ فرصتی برای مواجهه مجدد با رمان بلبن در سال 1989 که توسط گروهی از صداهای ناشناس ساخته شده است، فراهم می کند. عنوان یک افسون شناور در قالب یک سوال است که فقدان نقطه گذاری آن مانع از پاسخگویی به آن می شود. سه کلمه ساده آن، که در فواصل زمانی رمان تکرار می شود، به بلبن اجازه می دهد تا معنای عنوان را به حالت تعلیق درآورد و آن را در بازی نگه دارد.
استر کینسکی نویسنده و مترجم آلمانی در مقدمه خود بر این نسخه، کیفیتی «بین خطوط» در کتاب بلبن می یابد. بدون معادل کلامی دقیق در زبان انگلیسی، Fremde به معنای “جایی بین غریب، بیگانه و بیگانه”. بر این اساس، ممکن است فکر کنید که رمان دشوار است، اما در واقع رمانی از ایده‌ها نیست – هرگز نیاز به تفسیر سخت‌گیرانه‌ای ندارد. بلکه ما را دعوت می کند که آن را همانگونه که هست بپذیریم و وارد حریم نفسانی کلمات شویم. هرگز با سوالش تمام نمی شود، این کتابی نیست که در آن به دنبال پاسخ بگردیم.
کینسکی که جرات داره Fremde “یک ویژگی بسیار دست کم گرفته شده در زندگی انسان است”، فرد مناسبی برای نوشتن این مقدمه است: او با توجه به اینکه بسیاری از صداهای رمان از برلین غربی یا از “مناطق آلپ که در آنها آلمانی صحبت می شود” صحبت می کنند، با حساسیت بلبن ابراز همدردی غریزی می کند. کلمات آلمانی گاهی اوقات “به نظر می رسد، بدون نظر یا ترجمه.” «بیگانه» که بخشی از Fremde راهی برای تأکید نه تنها بر این تداخل‌کنندگان آلمانی در میان واژه‌های انگلیسی، بلکه بر خارجی بودن خود زبان نیز می‌شود، که اساس آن هر زبانی بیگانه است. حتی زبان خودمان هم همیشه اینطور نیست مال ما زمانی که ما هستیم او، و بالعکس. بلبن این تناقض را از طریق روش جابه‌جایی و جابه‌جایی دائمی نشان می‌دهد – مانند زمانی که یک صدا به ما می‌گوید «مادر یک همراه» با «بی‌نظمی، فاجعه‌ای در چهره»: «افکار، دنیایش، شرایطش را دوباره تعریف می‌کرد… اما وقتی این اتفاق می‌افتد، باید به دور نگاه می‌کرد».
ما هرگز به طور رسمی با هیچ یک از شخصیت‌ها (از گفتن شخصیت‌ها تردید دارم) در رمان آشنا نمی‌شویم، اما این فقدان شکل نادری از صمیمیت را امکان‌پذیر می‌کند و ما را به فضای باز ذهن جمعی که زبان را غربال می‌کند دعوت می‌کند. بدون تحمیل هویت، صدای بلبن به طور خلع سلاح کننده (و گاهی هشدار دهنده) به روی ما باز می شود و ما در برابر آنها آسیب پذیر می شویم. خواننده بودن در جمع این مجموعه ی رنگارنگ روح ها نیز به معنای استقبال بدون تشریفات است. جملات بلبن، و صداهایی که آنها را بیان می‌کنند، صریح و آشنا هستند، اما همیشه کمی کج هستند – فقط به اندازه‌ای که ما را از ایجاد آن صدای از خود راضی از ژرفا باز دارد. صدایی سگی به نام فلور را در فصلی که برای او نامگذاری شده به یاد می‌آورد: «وقتی یک صافی یا چین و چروک در افکارش ظاهر می‌شود، چهره‌اش تغییر می‌کند. این لغزش از «او» به «یک» و بازگشت به «او» تغییرپذیری مشخصه نحو بلبن را می‌رساند.
بلبن را با ویرجینیا وولف مقایسه می‌کنند، اما نثر او همچنین یاد ساموئل بکت می‌افتد – کلماتی که در جمجمه می‌چرخند. مواد منفجره و خام حس بد طنز با این حال، همانطور که سبک بکت از طریق اقتصاد و ترکیب مجدد توسعه یافت، بلبن صداهای درونی متعددی را پرورش داد. تنها مرز بین این صداها سر است.
صدای فصل آخر پس از این که فکر می‌کند آیا فقط گیاهان و گل‌ها می‌توانند بفهمند چه چیزی زیباست، می‌گوید: «گل‌ها هیچ احساس خطری ندارند» می‌گوید. گل‌ها، آن نمادهای تقریباً جهانی با زیبایی غیرقابل انکار، تنها کسانی هستند که می‌توانند معنی این کلمه را بدانند، البته خود آنها هم زبان ندارند. به نظر می‌رسد رمان اغلب راه‌هایی برای برقراری ارتباط با آنچه، به بیان دقیق، غیرقابل انتقال است، ایجاد می‌کند. اشتیاق ساده گوینده در فصلی به نام «تبعید» در همه جا طنین انداز می شود: «بگذار باغی داشته باشم، سگی داشته باشم، بگذار خلوتی داشته باشم».
خوشبختانه، بلبن یک خلوتگاه قابل اعتماد است. فصل‌ها در سه بخش بزرگ‌تر دسته‌بندی شده‌اند که سومین آن تحت عنوان «از کتاب عبارات مرد ناشنوا” – عبارتی که در اصطلاح بی‌نظیر بلبن، حالتی از زبان را نشان می‌دهد، آن محیط اسرارآمیزی که در آن به آرامی به سوی درک شکننده و موقتی از آنچه می‌توانیم معنا کنیم، حرکت می‌کنیم. او نوشت: «این یک سوال است که آیا سکوت بهتر است یا خیر. زیبایی اشکالی ندارد؟ گواه ناراحت کننده ای از عمیق ترین بی بیانی ما است، اما به نوعی بلبن آن را با گرمی دوست داشتنی برای ما به ارمغان می آورد. به لطف این لطف می توانیم بدون ناامیدی و حتی با شادی خاصی بخوانیم.
