«دستمال» نوشته ممدوه شوکت اسندال

ممدوه شوکت اسندال شاید مشهورترین نویسنده ترک باشد که اکثر انگلیسی زبانان (از جمله این یکی) هرگز نام او را نشنیده اند. با این حال، در ترکیه، مردم او را در مدرسه ملاقات کرده‌اند، جایی که او مدت‌ها جای امنی در کتاب‌های درسی ترکی داشته است. با این حال، این همیشه به نفع او نبوده است: به تعبیر مقدمه مترجم اتکین هانسون، برنامه درسی جایی است که نویسندگان می روند تا بمیرند. او می‌نویسد: «در بیشتر قرن بیستم اسندال در این نیمه تاریکی عجیب زندگی می‌کرد: نامی که همه در ترکیه می‌شناسند و کمتر کسی آن را می‌خواند، روح کتاب درسی.»

داستان های جمع آوری شده در زیر دستمال مربوط به دهه 1920 تا 1940 است. همه تاریخ ندارند. کسانی که به دهه اول ترکیه به عنوان یک جمهوری پس از سقوط امپراتوری عثمانی تمایل دارند. آنها مربوط به زمان هستند (و در ترکیه، یک زمان بسیار خاص)، و هنسون در ترجمه خود لحن دوره ای را حفظ کرده است، به نوعی معادل ادبی یک مغازه عتیقه فروشی بی اوغلو.

شب گرم تابستان بیرون یک کافه محله. یک تراس سنگی در جلو، مانند یک باغ کوچک چیده شده است. در وسط، حوض کوچکی با چند گیاه علف و حنا احاطه شده و بطری های نوشابه در آب خنک می شوند. روی پنجره‌ها، گل‌های ماه و رشته‌هایی بین شیشه‌ها کشیده شده بود تا از درختان تلگراف بالا برود. طاقچه‌ها با قلع‌های کم‌عمق و سفید پوشیده شده‌اند که با شمعدانی کاشته شده‌اند.

حجم به احتمال زیاد برای خوانندگان آشنا با این رسانه جذاب خواهد بود. بیش از چند داستان به موضوعات منحصر به فرد آن دوره می پردازد، مانند الزام همه ترک ها به نام خانوادگی، اصلاح زبان ترکی (که با هدف پاکسازی ترکی از کلمات و قواعد دستوری برگرفته از عربی و فارسی) و مرزهای جدید و نظم جمهوری دولت جدید. بیشتر آنها شوخ طبع هستند، آداب و رسوم اجتماعی و ریاکاری را مسخره می کنند، اما اسندال معمولاً ملایم است تا تند تند و طنز.

بسیاری از داستان ها در واقع بسیار کوتاه هستند، فقط تعداد انگشت شماری از صفحات، وینیت ها واقعاً، برای بخش عمده ای از قوس روایی بسیار کوتاه هستند، حتی اگر اسندال چنین قصدی داشته باشد. هانسون می گوید تمرکز او ضبط “برش هایی از زندگی” بود. داستان ها در مورد یک موقعیت، یک ایده، یک احساس زودگذر هستند تا یک طرح یا تحول دراماتیک. به همین دلیل، اسندال را “چخووی” نامیده اند، مقایسه ای که در واقع تشخیص آن بسیار دشوار است. هنسون خود با «ناصرالدین خوجه، احمق عاقل فولکلور آناتولی که الاغ خود را به عقب سوار می‌کند و تمثیل‌هایی را در قالب جوک می‌گوید»، پیوند نزدیکی دارد، چیزی که خود نویسنده به آن اشاره می‌کند.

اسندال خود قبل از جنگ جهانی اول با ترکان جوان طلسم کرد و در پایان آن به رم گریخت. او به زودی برای شرکت در جنگ استقلال ترکیه بازگشت و در سال 1920 به عنوان اولین دیپلمات دولت جدید منصوب شد. در پست هایی در باکو، تهران و کابل (شوروی) خدمت می کرد. او در دوران حضور در اتحاد جماهیر شوروی روسی را آموخت و چخوف را خواند. بنابراین، همه شباهت ها تصادفی نیستند. یکی از داستان‌های این جلد، «مادام کورونر» در قفقاز شوروی و نتیجه دوران او در آنجا می‌گذرد.

عنوان داستان مربوط به یک بوروکرات است:

مرداد. بعدازظهر جمعه کاویت بی، مدیر اداره ثبت، ناهار خود را در خانه تمام می کند. می خواست چرت بزند، روی بالشی روی زمین دراز کشید. مگس‌های خانه همچنان در اطراف وزوز می‌کنند و چیزی که در ذهنش می‌گذرد، تصویر روستایی‌هایی است که به دیوارها کشیده شده‌اند، دستمال‌هایی روی صورت‌شان گذاشته‌اند و به خواب عمیقی می‌خوابند. کاویت بی به آنها حسادت می کند. دستش را به سمت صندلی دراز می کند، جیب کتش را پیدا می کند، یک دستمال کتان سفید را بیرون می آورد و روی صورتش می گذارد. بدون توجه به اینکه چقدر احساس خفگی می کند، منتظر می ماند تا بخوابد.

با این حال، این اتفاق نمی افتد و در عوض، Cavite Bay به یک کابوس استرس زا در مورد پول و سیاست اداری فرو می رود.

دو بازدید داستانی است که – از نظر طول و پیچیدگی – بیشتر شبیه آن چیزی است که خوانندگان ممکن است از یک داستان کوتاه انتظار داشته باشند. این داستان دو ملاقات بیش از 9 سال توسط یک مادر و دو فرزندش از خانه یک پزشک نظامی بازنشسته، یکی از آشنایان قدیمی شوهر زن را روایت می کند. چیز زیادی در داستان اتفاق نمی افتد، و واقعاً نمی توان از آن صحبت کرد. در عوض، سند تغییرات بازدیدکنندگان بین جنگ جهانی اول و اوایل دوره جمهوری را مشاهده می‌کند و به تعدادی از موضوعات موضوعی دست می‌زند: جهل اجتماعی، تغییر در اولویت‌ها، سیال بودن نام‌ها (زمانی که مردم به دلیل مقررات جدید، نام خود را انتخاب می‌کنند). طول بیشتر داستان – با حاشیه ای طولانی ترین داستان در کتاب است – و زمان بندی گسترده تر، امکان شخصیت پردازی عمیق تری را فراهم می کند.

زیر دستمال می‌توان آن را به‌عنوان همتای ترکی دیگر اساتید داستان کوتاه خواند یا به پرکردن جاهای خالی رمان‌نویسان بعدی ترک و فهمیدن اینکه آنها از کجا آمده‌اند. این مجموعه‌ای است که مدت‌ها پیش بود.